Szwajcarskie rolnictwo ekologiczne – czego może nauczyć Polskę? Wnioski z wizyty studyjnej Eko Złotnej

W czerwcu 2026 roku mieliśmy okazję uczestniczyć w wizycie studyjnej poświęconej szwajcarskiemu rolnictwu ekologicznemu. Program obejmował odwiedziny w Instytucie Badawczym Rolnictwa Ekologicznego FiBL, spółdzielni Biofarm, gospodarstwach Imhof Bio i Vetterli Farm, ośrodku edukacyjno-badawczym Arenenberg oraz udział w Dniach Pola Ekologicznego.

Wyjazd pozwolił spojrzeć na rolnictwo ekologiczne nie jako pojedynczą metodę produkcji, lecz jako kompleksowy system obejmujący naukę, produkcję, organizację rynku, edukację i świadomego konsumenta.

Szwajcaria – światowy lider rynku żywności ekologicznej

Szwajcaria należy do światowych liderów pod względem konsumpcji żywności ekologicznej.

Według danych Bio Suisse wartość rynku żywności ekologicznej w 2024 roku wyniosła 4,148 mld CHF, a udział produktów ekologicznych w handlu detalicznym osiągnął 12,3%. Oznacza to, że ponad co ósmy frank wydawany na żywność trafia do sektora ekologicznego. Przeciętny mieszkaniec Szwajcarii wydaje rocznie około 458 CHF na żywność ekologiczną.

Dla porównania udział żywności ekologicznej w polskim rynku spożywczym szacowany jest na około 1%. Oznacza to, że rynek szwajcarski jest wielokrotnie bardziej rozwinięty niż polski.

Jeszcze bardziej imponująco wyglądają dane dotyczące produkcji. Około 18,2% szwajcarskich użytków rolnych jest prowadzonych metodami ekologicznymi. W systemie Bio Suisse działa ponad 7 200 gospodarstw i przedsiębiorstw ogrodniczych.

FiBL i eksperyment DOK – 48 lat badań nad rolnictwem ekologicznym

Najważniejszym punktem wizyty była wizyta w FiBL (Research Institute of Organic Agriculture) w Frick.

To właśnie tutaj od 1978 roku prowadzony jest eksperyment DOK, jedno z najdłuższych i najbardziej znanych badań porównujących systemy ekologiczne, biodynamiczne i konwencjonalne.

Znaczenie tego doświadczenia trudno przecenić. Większość badań rolniczych trwa kilka lat. DOK trwa nieprzerwanie niemal pół wieku.

Wyniki wskazują między innymi na:

• wyższą zawartość materii organicznej w glebie,
• większą aktywność biologiczną,
• większą liczebność organizmów glebowych,
• lepszą strukturę gleby,
• większą zdolność zatrzymywania wody,
• niższe zużycie energii na jednostkę powierzchni.

W dobie coraz częstszych susz i ekstremalnych zjawisk pogodowych właśnie zdolność gleby do magazynowania wody może okazać się jednym z najważniejszych argumentów przemawiających za rozwojem systemów ekologicznych.

Biofarm – fundament sukcesu szwajcarskiej ekologii

W Polsce dyskusja o ekologii bardzo często koncentruje się na produkcji i dopłatach.

Szwajcarzy zwracają uwagę na jeszcze jeden element – organizację rynku.

Biofarm to jedna z najważniejszych organizacji zrzeszających producentów ekologicznych w Szwajcarii. Jej działalność pokazuje, że nawet najlepiej wyprodukowana żywność ekologiczna nie odniesie sukcesu bez sprawnego systemu sprzedaży, logistyki i marketingu.

To właśnie tutaj widoczna jest jedna z największych różnic pomiędzy Polską a Szwajcarią.

Polski rolnik ekologiczny często pozostaje sam wobec rynku.

Szwajcarski rolnik funkcjonuje w systemie współpracy obejmującym producentów, organizacje branżowe, handel, naukę i doradztwo.

Imhof Bio – ekologia na dużą skalę

Imhof Bio pokazuje, że gospodarstwo ekologiczne może być dużym i nowoczesnym przedsiębiorstwem.

Specjalizuje się w produkcji ekologicznych i biodynamicznych ziół, przypraw oraz warzyw. Produkcja prowadzona jest w sposób wysoce zorganizowany, z wykorzystaniem nowoczesnych technologii i rozbudowanego systemu jakości.

To przykład gospodarstwa, które skutecznie połączyło wysoką skalę produkcji z wymagającymi standardami ekologicznymi.

Vetterli Farm – siła rodzinnego gospodarstwa

Całkowicie odmienny model reprezentuje rodzinne gospodarstwo Vetterli Farm.

Tutaj nie wielkość decyduje o sukcesie, lecz specjalizacja, jakość i bliska relacja z klientem.

Wizyta była ważnym przypomnieniem, że przyszłość rolnictwa ekologicznego nie musi należeć wyłącznie do największych gospodarstw. Dobrze zorganizowane, wyspecjalizowane gospodarstwo rodzinne może skutecznie funkcjonować i rozwijać się dzięki tworzeniu produktów o wysokiej wartości dodanej.

Arenenberg – edukacja jako element produkcji

Bardzo interesującym miejscem okazał się Arenenberg.

To nie tylko gospodarstwo rolne, lecz również szkoła rolnicza, centrum doradztwa i zaplecze badawcze.

W Polsce często traktujemy edukację jako coś odrębnego od produkcji rolnej. W Szwajcarii oba elementy funkcjonują razem.

Rolnicy mają bezpośredni dostęp do wyników badań, a uczniowie i studenci uczą się w gospodarstwie funkcjonującym w rzeczywistych warunkach produkcyjnych.

Dni Pola Ekologicznego – przegląd przyszłości rolnictwa

Ostatnim etapem wizyty były Dni Pola Ekologicznego.

W jednym miejscu zgromadzono producentów maszyn, firmy nasienne, organizacje ekologiczne, naukowców i rolników.

Można było zobaczyć:

• najnowsze maszyny do mechanicznego zwalczania chwastów,
• doświadczenia odmianowe,
• technologie poprawy żyzności gleby,
• rozwiązania ograniczające zużycie energii,
• nowoczesne systemy zarządzania gospodarstwem.

Największe wrażenie robił jednak profesjonalizm uczestników. Ekologia nie była prezentowana jako alternatywa dla nowoczesnego rolnictwa. Była przedstawiana jako jedna z jego najbardziej zaawansowanych form.

Co z tego wynika dla Polski?

Najważniejszy wniosek z wizyty jest prosty.

Sukces szwajcarskiego rolnictwa ekologicznego nie wynika z samych dopłat.

Powstał dzięki jednoczesnemu rozwojowi sześciu elementów:

1. nauki i badań (FiBL),
2. organizacji rynku (Biofarm),
3. profesjonalnej produkcji (Imhof Bio),
4. silnych gospodarstw rodzinnych (Vetterli Farm),
5. edukacji i doradztwa (Arenenberg),
6. ciągłego transferu wiedzy i innowacji (Dni Pola).

Eko Złotna a model szwajcarski

Podczas całej wizyty wielokrotnie dochodziliśmy do wniosku, że kierunek obrany przez Eko Złotną jest zbieżny z najlepszymi praktykami obserwowanymi w Szwajcarii.

Nie ograniczamy się do produkcji ziarna.

Uprawiamy pradawne odmiany zbóż, przetwarzamy je we własnym młynie, wypiekamy pieczywo z własnych mąk, prowadzimy warsztaty edukacyjne, przyjmujemy grupy studyjne i współpracujemy ze środowiskiem naukowym.

Szwajcaria pokazała nam, że właśnie taki model – łączący produkcję, przetwórstwo, edukację i budowanie relacji z konsumentem – ma największe szanse rozwoju w nadchodzących dekadach.

To nie jest tylko przyszłość szwajcarskiego rolnictwa ekologicznego.

To również możliwa przyszłość polskiej wsi.

Najważniejsze wnioski z wizyty

Ekologia w Szwajcarii jest częścią głównego rynku żywności.
Sukces opiera się na współpracy rolników.
FiBL dostarcza naukowych podstaw produkcji.
Bio Suisse buduje zaufanie konsumentów.
Przetwórstwo i marka są ważniejsze niż sam areał.
Przyszłość należy do gospodarstw tworzących wartość dodaną.